Диди багш: Цэцэрлэг сонгоно гэдэг хүүхдээ хэдэн цаг байлгах газраа сонгож байгаа хэрэг биш

Финландын сургуулийн өмнөх боловсролын туршлага, хүүхэд төвтэй сургалтын орчин, цэцэрлэг сонгохдоо эцэг эхчүүд юуг анхаарах талаар Финланд улсад ажиллаж буй Диди багштай ярилцлаа. Тэрээр 2024 оноос Монголын Little Merlion цэцэрлэгтэй хамтран ажиллаж, багш нарыг сурган дадлагажуулах, олон улсын арга зүй, судалгаанд суурилсан мэдлэг, туршлагаа хуваалцаж байна. Мөн хамтын бүтээл болох “Бяцхан хүмүүсийн том асуудлууд” нэвтрүүлгийн 12 дугаар олон нийтийн телевизээр үзэгчдэд хүрчээ.

Хүүхэд бол зүгээр л асарч хамгаалах ёстой бяцхан хүн биш

Диди багш Англи, Финланд улсад сургуулийн өмнөх боловсролын чиглэлээр мэргэжлийн боловсрол эзэмшсэн бөгөөд Финланд болон Тайвань улсын боловсролын орчинд ажиллаж байсан туршлагатай. Олон улсын боловсролын орчинд хуримтлуулсан мэдлэг, туршлагаа Монголын сургуулийн өмнөх боловсролын салбарт хуваалцах нь түүний Little Merlion цэцэрлэгтэй хамтран ажиллах нэг зорилго юм.

Диди багшийн үзэж байгаагаар хүүхэд бүр өөрийн гэсэн сонирхол, хүсэл тэмүүлэлтэй. Зарим хүүхэд зураг зурах дуртай байхад нөгөө нь юм угсарч бүтээх, дүрд тоглох, ном үзэх, бусадтай ярилцах сонирхолтой байдаг. Энэ ялгааг засах ёстой дутагдал гэж харах бус, хүүхдийн хөгжлийг дэмжих эхлэл болгон ашиглах нь чухал.

Финландын сургуулийн өмнөх боловсролын үндэсний хөтөлбөрт ч хүүхэд бүрийн онцлог, сонирхол, чадварыг харгалзан хөгжүүлэх, тоглох, суралцах, оролцох эрхийг нь хангах зарчмыг тусгасан байдаг. Хүүхэд бүрийн хөгжлийн төлөвлөгөөг эцэг эх, багшийн хамтын оролцоотой боловсруулдаг.

Хүүхэд төвтэй боловсрол гэдэг нь хүүхдийг хүссэн бүхнээ хийхэд нь зүгээр орхихыг хэлэхгүй. Харин хүүхдийг анхааралтай ажиглаж, юунд сонирхолтой байгааг нь таньж, өөрийнхөөрөө туршиж үзэх боломж олгон, шаардлагатай үед нь чиглүүлж, дэмжихийг хэлнэ.

Финландын боловсролоос бид юу суралцаж болох вэ?

Финланд, Сингапур зэрэг орнуудын боловсролын тогтолцоо, хэрэгжүүлэх арга барил өөрийн гэсэн онцлогтой. Гэхдээ хүүхдийн хөгжил, суралцах чадвар, бие даасан байдал, харилцааны ур чадварыг дэмжихэд анхаардаг нийтлэг чиглэлүүд бий.

Диди багшийн хувьд Финландын сургуулийн өмнөх боловсролын нэг чухал онцлог нь хүүхдийг зөвхөн сургуульд бэлтгэх бус, амьдралд бэлтгэхэд анхаардгаараа онцлог.

Хүүхэд бусадтай хэрхэн харилцах, өөрийн хүсэл бодлыг илэрхийлэх, бусдын үгийг сонсох, санал зөрсөн үедээ хэрхэн ойлголцох, өөрөө хийж чадах зүйлээ бие даан хийх зэрэг чадварыг өдөр тутмын амьдрал, тоглоом, хамтын үйл ажиллагааны явцад эзэмшдэг.

Хүмүүс үргэлж ижил бодолтой байх албагүй. Өөрөөс нь өөр үзэл бодолтой хүнийг хүндэтгэж, санал зөрөлдөөнөө тайван илэрхийлж сурах нь чухал. Ийм чадварыг хүүхэд багаасаа дадлагажуулах боломжтой.

Тиймээс сургуулийн өмнөх боловсролын үр дүнг зөвхөн хүүхэд хэдэн үсэг таньдаг, хэд хүртэл тоолдгоор хэмжих нь хангалтгүй. Хүүхэд өөрийгөө илэрхийлж чаддаг уу, бусадтай тоглож чаддаг уу, бэрхшээлтэй тулгарахад дахин оролддог уу, тусламж хэрэгтэй үедээ хэлж чаддаг уу гэдгийг ч анхаарах хэрэгтэй.

Тоглоом бол зугаа биш, хүүхдийн суралцах арга

Цэцэрлэгийн орчныг бүрдүүлэхдээ хүүхдэд олон төрлийн үйл ажиллагааг өөрөө сонгож турших боломж олгох нь чухал.

Тухайлбал:

• Ном унших булан — хэл яриа, төсөөлөн бодох чадвар, сонсох болон ойлгох чадварыг хөгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлнэ.
• Гар урлалын булан — бүтээлч сэтгэлгээ, нарийн хөдөлгөөн, өөрийн санааг бодит зүйл болгох чадварыг дэмжинэ.
• Дүрд тоглох булан — хүүхэд өөр өөр дүрд орж, яриа өрнүүлж, бусадтай тохиролцож, нийгмийн харилцааг туршиж сурна.
• Угсарч бүтээх булан — асуудлыг шийдвэрлэх, орон зайн баримжаа, төлөвлөх болон турших чадварыг хөгжүүлэх боломж олгоно.
• Хөдөлгөөн, биеийн тамирын орчин — биеийн хөгжил, хөдөлгөөний зохицуулалт, хамтран тоглох чадварыг дэмжинэ.

Финландын сургалтын хөтөлбөрт тоглоомыг хүүхдийн суралцах үйл явцын үндсэн хэсэг гэж үздэг. Тоглох үедээ хүүхэд ертөнцийг танин мэдэж, бусадтай харилцаж, өөрийн санаагаа туршиж, сэтгэл хөдлөлөө зохицуулах дадал эзэмшдэг. Багшийн үүрэг бол хүүхдийн тоглоомыг зүгээр ажиглаад орхих биш, хүүхэд бүр оролцох боломжтой орчин бүрдүүлж, шаардлагатай үед нь дэмжих юм.

Тоглоомын үеэр багш хүүхдийн ертөнцөд ойртож чаддаг. Хүүхэд алдаа гаргахаас айхгүй, өөрийн санаагаа хэлж, дахин оролдож, бусадтай хамтран шийдэл хайх боломжтой болдог.

Энэ бол хүүхдийг бие даан суралцаж сургах нэг чухал үндэс юм.

Хүүхэд бүр өөр өөрийн суралцах арга барилтай

Зарим хүүхэд эхлээд ажиглаж байж оролцдог. Зарим нь шууд туршиж үзэхийг хүсдэг. Нэг хүүхэд ганцаараа төвлөрч ажиллах дуртай байхад нөгөө нь найзтайгаа хамт хийхдээ илүү сайн суралцдаг.

Иймээс хүүхэд бүрийг ижил хурдаар, ижил аргаар сургахыг шаардахаас илүүтэй тухайн хүүхдэд юу тохирч байгааг таних нь чухал.

Диди багшийн онцолдог нэг зүйл бол багш хүүхэд бүртэй бодитой харилцах боломжтой байх явдал. Хүүхдийн тоо, багшийн ажлын ачаалал, ангийн зохион байгуулалт нь багш хүүхдийг ажиглах, сонсох, хэрэгцээг нь ойлгоход нөлөөлнө.

Энэ утгаараа Little Merlion цэцэрлэгтэй хамтран ажиллахад түүний хувьд ойлголцох, нэг зорилгын төлөө ажиллахад дөхөм байжээ. Цэцэрлэгийн удирдлагуудын баримталдаг хүүхэд төвтэй үзэл баримтлал, хүүхдийн сонирхлыг дэмжсэн орчин, багшийн ачааллыг харгалзсан зохион байгуулалт нь Финландын боловсролын арга зүйтэй төстэй санагдсан байна.

Тэрээр Финланд дахь өөрийн ажилладаг цэцэрлэгт “Бяцхан хүмүүсийн том асуудлууд” нэвтрүүлгийн багийг зураг авалтаар хүлээн авахад багийнхны анхны сэтгэгдэл Little Merlion цэцэрлэгийг санагдуулсан тухай дурдсан юм.

Энэ нь хоёр цэцэрлэгийн орчныг яг адилхан гэсэн үг биш. Харин хүүхдийн сонирхол, бие даасан байдал, чөлөөтэй суралцах боломжийг дэмжихэд чиглэсэн нийтлэг зарчмууд байгааг харуулсан нэгэн жишээ юм.

Монгол эцэг эхчүүд цэцэрлэг сонгохдоо юуг анхаарах вэ?

Эцэг эхчүүд хүүхдээ цэцэрлэгт өгөхдөө аюулгүй байдал, хоол хүнс, ариун цэвэр, багшийн харилцаа, байршил, төлбөр зэрэг олон хүчин зүйлийг харгалзан үздэг. Эдгээр нь мэдээж чухал.

Гэхдээ үүн дээр хэд хэдэн асуултыг нэмж тавих хэрэгтэй.

Нэгдүгээрт, миний хүүхэд энэ цэцэрлэгт юу сурч, хэрхэн хөгжих вэ?

Зөвхөн үсэг, тоо заадаг эсэхийг бус, хүүхэд бие даах, өөрийгөө илэрхийлэх, бусадтай харилцах, асуудал шийдвэрлэх боломжтой эсэхийг судлаарай.

Хоёрдугаарт, хүүхдийн сонирхол, онцлогийг анхаардаг уу?

Хүүхэд бүр ижил биш. Багш хүүхдийн зан төлөв, сонирхол, суралцах арга барилыг ажиглаж, түүнд тохирсон дэмжлэг үзүүлэх боломжтой байх нь чухал.

Гуравдугаарт, хүүхэд чөлөөтэй тоглож, туршиж, бүтээж чадах уу?

Цэцэрлэгийн орчныг үзэхдээ хүүхдүүд зөвхөн багшийн зааврыг дагаж байна уу, эсвэл өөрсдөө сонголт хийж, тоглож, бүтээж, ярилцаж байна уу гэдгийг ажиглаарай.

Дөрөвдүгээрт, багш хүүхэдтэй хэрхэн харилцдаг вэ?

Хүүхдийн асуултад хариулж байна уу? Саналыг нь сонсож байна уу? Алдаа гаргахад нь загнахын оронд дахин оролдох боломж олгож байна уу? Эдгээр нь сургалтын орчны чанарыг ойлгоход тусална.

Тавдугаарт, хүүхэд өөрөө ямар мэдрэмжтэй байна вэ?

Цэцэрлэгийн тухай ярихад хүүхэд ямар хариу үзүүлж байгааг анзаараарай. Шинэ орчинд дасахад хугацаа хэрэгтэй байж болно. Тиймээс нэг удаагийн сэтгэгдлээр дүгнэхээс илүү хүүхдийн мэдрэмж, зан төлөв, өдөр тутмын өөрчлөлтийг багштай хамтран ажиглах нь зүйтэй.

Цэцэрлэг сонгоно гэдэг хүүхдээ хэдэн цаг байлгах газраа сонгож байгаа хэрэг биш. Хүүхдийн өдөр тутмын туршлага, харилцаа, суралцах дадал төлөвших орчныг сонгож байгаа хэрэг юм.

Хүүхдээ цэцэрлэгт үлдээхдээ гэмших хэрэггүй

Ажил хөдөлмөр эрхэлдэг эцэг эхчүүдэд хүүхдээ олон цагаар цэцэрлэгт байлгахтай холбоотой эргэлзээ, гэмшил төрөх нь бий.

Диди багшийн зөвлөгөө бол хүүхдээ ажиглаж, түүнд тохирсон, аюулгүй, хөгжлийг нь дэмжсэн орчин сонгох явдал. Хүүхэд тухайн орчинд дасаж, багштайгаа итгэлтэй харилцаж, найз нөхөдтэй болж, өдөр тутмын үйл ажиллагаандаа оролцож чаддаг бол цэцэрлэг нь хүүхдийн хөгжлийн чухал орчин болж чадна.

Гэхдээ хүүхэд бүрийн дасан зохицох хугацаа өөр. Хүүхдийн уйлах, дуугаа хураах, цэцэрлэгт явах дургүй болох зэрэг өөрчлөлтийг үл тоомсорлож болохгүй. Харин шалтгааныг нь багштай ярилцаж, хүүхдийн сэтгэл санаа, хэрэгцээг ойлгохыг хичээх хэрэгтэй.

Эцэг эхийн үүрэг бол хүүхдийнхээ өмнөөс бүхнийг хийх бус, өөрөө хийж сурахад нь боломж олгож, хэрэгтэй үед нь түшиг тулгуур нь болох юм.

Хүүхэд өөрийгөө зохицуулж сурах нь чухал

Финландын боловсролын орчинд хүүхдийн бие даасан байдал, сэтгэл хөдлөлөө зохицуулах, бусадтай хамтран ажиллах чадварыг дэмжихэд анхаардаг.

Өөрийгөө зохицуулах чадвар гэдэг нь хүүхэд уурлахгүй байхыг хэлэхгүй. Харин уурлаж, бухимдсан үедээ мэдрэмжээ таних, үгээр илэрхийлэх, тайвшрах арга олох, бусадтай ойлголцох чадварыг аажмаар эзэмшихийг хэлнэ.

Энэ чадвар нэг өдөр бий болдоггүй. Насанд хүрэгчдийн үлгэр дуурайлал, хүүхдийг ойлгож сонсох харилцаа, тоглоом, өдөр тутмын давтагддаг дадал, тайван бөгөөд тогтвортой орчин чухал үүрэгтэй.

Хүүхэд өөрийгөө хүндлүүлж, үзэл бодлоо илэрхийлэх боломжтой орчинд өсөхдөө бусдыг хүндэтгэх, өөрийн байр сууриа тайван илэрхийлэх дадлыг ч мөн эзэмших боломжтой.

Монголын сургуулийн өмнөх боловсролын хөгжилд багшийн үүрэг чухал

Диди багшийн үзэж байгаагаар энэ хөгжилд цэцэрлэгийн багш нарт чиглэсэн сургалт, мэргэжлийн дэмжлэг, олон улсын туршлага солилцох боломж чухал. Хүүхэд төвтэй боловсролыг хэрэгжүүлэхэд зөвхөн анги танхимаа тохижуулах хангалтгүй. Багш хүүхдийн хөгжлийг ажиглах, асуулт тавих, хүүхдийн санааг сонсох, тоглоомыг сургалтын боломж болгон ашиглах, хүүхэд бүрт тохирсон дэмжлэг үзүүлэх мэдлэг, чадвартай байх шаардлагатай.

Little Merlion цэцэрлэгтэй хамтран ажиллахдаа тэрээр багш нарыг сурган дадлагажуулах, орчин үеийн арга зүй, судалгаанд суурилсан мэдлэг, туршлагаа хуваалцах чиглэлээр ажиллаж байна.

Түүний хувьд боловсролын чанар гэдэг нь зөвхөн үзэсгэлэнтэй анги танхим, олон төрлийн сургалтын хэрэглэгдэхүүнээр хэмжигдэхгүй. Хүүхэд бүрийг таньж мэддэг багш, хүүхдийн сонирхлыг дэмждэг орчин, гэр бүлтэй тогтоосон итгэлцэл, хүүхдийн хөгжлийг тогтмол ажиглаж үнэлдэг тогтолцоо хамтдаа бүрдэх ёстой.

Хүүхдийн ирээдүй өдөр тутмын жижиг туршлагаас эхэлдэг

Хүүхэд багадаа өөрийнхөө санааг хэлж сурна. Найзтайгаа тоглоомоо хуваалцаж сурна. Санал зөрсөн үедээ ярилцаж сурна. Өөрөө хувцсаа өмсөж, тоглоомоо хурааж, хийж чадах зүйлээ бие даан туршиж үзнэ. Амжилтгүй болсон ч дахин оролдоно.

Эдгээр нь энгийн зүйл мэт харагдавч хүүхдийн өөртөө итгэх итгэл, бие даасан байдал, суралцах хандлага, нийгмийн харилцааны суурийг бүрдүүлэх өдөр тутмын боломжууд юм.

Тиймээс эцэг эхчүүд цэцэрлэг сонгохдоо “Миний хүүхэд энд юу сурах вэ?” гэдгээс гадна “Миний хүүхэд энд ямар хүн болж төлөвших боломжтой вэ?” гэж асуух хэрэгтэй.

Хүүхэд бүрийн сонирхол өөр. Суралцах арга барил нь өөр. Хөгжлийн хурд нь ч өөр. Харин хүүхэд бүрийг таньж мэдэх, өөрийнхөөрөө хөгжих боломж олгох, шаардлагатай үед нь дэмжих нь чанартай сургуулийн өмнөх боловсролын чухал үндэс юм.

Хүүхдэд зөвхөн бэлэн мэдлэг өгөх биш, өөрөө суралцаж, бусадтай харилцаж, өөрийгөө таньж мэдэх боломж олгох нь ирээдүйн боловсролын эхлэл билээ.

Нэвтрүүлэгийг үзэх холбоос:

https://youtu.be/F6iOeH1LK-o?si=3g12Y4398at43Z02