Монгол Улс хамгийн хямд тамхитай, хамгийн бага татвартай

Дэлхийн улс орнууд хортой бүтээгдэхүүнд Онцгой албан татвар ногдуулах замаар хэрэглээг бууруулах зохицуулалт хийдэг бөгөөд энэ нь үр дүнтэй арга гэж үздэг. Монгол Улс тамхин бүтээгдэхүүний Онцгой албан татварыг 2017 оноос хойш нэмээгүй бөгөөд хөрш зэргэлдээ улсуудтай харьцуулахад янжуур тамхины худалдаалагдаж буй үнэ 3-4 дахин хямд байгаа нь хүүхэд залуучуудын дунд тамхидалтыг нэмэгдүүлэх, хэрэглээг гааруулах нөхцөл үүссэн байна.

 Дэлхийн улс орнуудын янжуур тамхины үнэ ба татвар

 Тодруулбал, 2019 онд 13-15 насны сурагчдын 14% нь янжуур, 3.5% нь вэйп татдаг байсан бол 2023 онд янжуур татах хүүхдийн тоо 19%, электрон тамхиных 24.8% болж өсжээ. Тиймээс хүүхэд залуусыг донтуулах эрсдэлтэй энэхүү хортой бүтээгдэхүүнийг Тамхины хяналтын тухай хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөр бүх төрлийн тамхин бүтээгдэхүүний ангилалд оруулж, зохицуулалттай болгож, онцгой албан татвартай болгох юм.

Янжуур тамхи өнөөдөр Австралид 23 ам.доллар, БНХАУ-д 2.4 доллар байхад Монгол Улсад өнөөдөр тамхины үнэ 1 доллар ч хүрэхгүй байна. Татвар ч мөн хамгийн бага буюу 42% байгаа бол борлуулалтын үнийн 75% нь татвар байх ёстой гэж ДЭМБ зөвлөдөг. Янжуур болон электрон зэрэг бүх төрлийн тамхины татварыг ДЭМБ-ын зөвлөсөн хэмжээнд хүргэж үе шаттай нэмснээр 2030 он гэхэд манай улсад тамхидалт 14% буурна гэсэн тооцоотой байна.

 Татвар нэмэх нь өсвөр насны хүүхдүүд, залуусын тамхидалтыг үр дүнтэй бууруулж чадсан олон улсын сайн туршлага байна. Тухайлбал, Австрали улс жил бүр 25% нэмэхэд тамхины хэрэглээ 15% буурсан. Колумб 300% буюу 3 дахин нэмж, хэрэглээгээ 34% бууруулж чадсан. Энэ мэт олон жишээг дурдаж болно.

 Архи болон тамхины онцгой албан татварын орлого 

Татварт эзлэх тамхины ОАТ хувь жилээс жилд буурч ирсэн нь татварын бодлогоор тамхины хэрэглээг бууруулах бодлого огт байхгүй байна гэсэн ДЭМБ-ыг шүүмжийг нотолж байна.

Тамхины үнэ хэтэрхий хямд, өрхийн зардалд 3.2%-ийг эзэлж байгаа нь Канад улстай харьцуулахад 4 дахин бага байгаа нь хэрэглээг улам тэлж, нийгмийн эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө үзүүлэх нөхцөл бий болгожээ.