Монголбанк: Шүүхээр явах банкны зээлийн маргааныг хурдлуулж, дөрвөн нэгжээр банкны хүүг буулгах боломж бий

Өнгөрсөн долоо хоногт УИХ-ын чуулганаар зээлийн хүүг бууруулах стратеги батлах  төслийг хэлэлцэж эхэлсэн. Банкны зээлийн хүүг хүчээр бууруулах гэж байна, энэ нь банкны системд сөрөг нөлөө үзүүлнэ гэх зэрэг ойлгол нийгэмд тархаад байна. тэгвэл энэ асуудлаар Монголбанкны ерөнхийлөгч Б.Лхагвасүрэнгээс тодруулсныг хүргэж байна.

-Зээлийн хүүг хүчээр буулгах гэж байна гэсэн ойлголт олон нийтийн дунд байна.  Зээлийн хүүг бууруулах нь банкны системд ямар нөлөө үзүүлэх вэ?

-Хадгаламж, зээлийн хүүн дээр дээд хэмжээ тогтоох эрх Төв банкинд байхгүй. Өмнөх Их хурлын үеэр зээлийн хүүний дэд хязгаар гэж яригдаад хуулийн төсөл өргөн барьж байсан. Зээлийн хүүн дээр дээд хязгаар тогтооно гэхээр зээлийн олон төрлийн бүтээгдэхүүн дээр тус бүрд нь хязгаар тогтооно гэсэн үг. Ийм зүйл олон улсын практикт байдаггүй юм билээ. Харин ямар хэмжээний хүү авч байгааг мөнгө хүүлэлт гэж үзэх вэ гэдгийг тоогоор илэрхийлсэн байдаг юм байна. Тухайлбал, Япон улсад 20 хувиас дээш хувийг мөнгө хүүлэлт гэж үзнэ гэсэн Мөнгө хүүлэлтийн эсрэг хууль байдаг юм билээ. Тэгэхээр УИХ мөнгө хүүлэлтийн эсрэг хууль гаргавал хүүний дээд хязгаар тогтоож болно. Мөнгө зээлж байгаа бүх субъект үүнд хамаарна. Банк, банк бус, хоёр эргэн хоорондоо зээл өгөхөд ч хамаарна. Үүнээс бусдаар бол хадгаламж, зээлийн хүүнд хязгаар тогтоох боломжгүй. 

-Энэхүү Хуулийн төсөлд ирэх дөрвөн жилд зээлийн хүүг дөрвөн нэгжээр бууруулна гэж байна. Яг ямар шатлалаар бууруулах вэ?

-2016 онд зээлийн хүү 20.3 хувь байсан. Өнөөдөр 16.3 хувь буюу дөрвөн нэгжээр буурсан байна. Дөрвөн жилийн хугацаанд яаж дөрвөн нэгжээр бууруулсан, юу нөлөөлсөн гэдгийг Монголбанк судлахад макро эдийн засгийн тогтвортой байдал нөлөөлсөн байгаа юм. Дөрвөн жилийн хугацаанд манай улсын төсөв тогтвортой байж чадлаа. 2016 онд 18 хувийн алдагдалтай байсан төсөв 2019 онд алдагдалгүй шахуу болсон. Валютын нөөц дөрвөн тэрбум ам.доллар хүртлээ өссөн. Ханшин дээр ямар нэгэн дарамт байгаагүй, өнгөрсөн онд төгрөг 3.4 хувиар суларсан. Монгол Улсын эдийн засаг зургаан хувийн өсөлттэй байсан. Нэг үгээр хэлбэл, макро эдийн засгийн тогтвортой байдал нь зээлийн хүүг бууруулах орон зайг бий болгож чадсан.

-Нийт зээлийн 10 орчим хувийг чанаргүй зээл эзэлж байгаа гэсэн судалгаа байна. Тэгвэл хэдий хэмжээний чанаргүй зээл зах зээлд гарсан бэ? 

-Банкны систем 17 их наядын зээл олгосон. Үүний 10 хувь гэвэл 1.7 их наяд нь чанаргүй гэсэн ангилалд байгаа. Муу зээл, хугацаа хэтэрсэн, эргэлзээтэй зээлүүд бий. Хэрвээ зээлэн дээрээ банк, харилцагч хоёр тохиролцохгүй бол маргаан үүсээд шүүхэд очдог. Манай өнөөдрийн хуулиар маргаан үүсээд шүүхэд очиход зээлийн хүү нь зогсчихдог. Зарим нэг хүний хувьд зээлээ төлөх боломж байсан ч маргаан үүсгэчихвэл хүү төлөхгүй суучих юм байна гэсэн үүднээс ханддаг. Банкны холбооноос манайд өгсөн судалгаагаар хамгийн ихдээ долоон жил үргэлжилсэн маргаан байна. Зээлийн маргаан дундаж нь 4.4 жил үргэлжилдэг. Энэ мэт дөрвөн жил хүү төлөхгүй суудаг хүмүүс байна. Зээлийн хүү өндөр байгаагийн бас нэг шалтгаан нь том хэмжээний эрсдэлийн сан. Зээлийн ашгаас сан байгуулдаг. Одоогоор 1.4 их наяд төгрөгийн зээлийн эрсдэлийн сан байна. Хэрвээ бүх зээл төлөгддөг, чанаргүй зээл байдаггүй байсан бол 1.4 их наяд төгрөг ашиг болоод үүний 25 хувь нь улсын төсөв рүү очиж байх ёстой байсан юм.